Het recht op spelen: een opdracht voor kinderergotherapeuten

Voor kinderen is spelen de belangrijkste betekenisvolle activiteit, zowel thuis, op school als in de buurt. Kinderen zelf noemen iets ‘spelen’ wanneer ze zelf kunnen kiezen wat ze doen, zonder controle of aansturing van volwassenen. Het proces en de beleving staan bij spelen centraal – vaak is er sprake van spanning door snelheid of hoogte, het opgaan in fantasie of het aangaan van nieuwe uitdagingen. Kinderen hebben tegenwoordig steeds minder kansen om te spelen, daarbij zien volwassenen spelen vaak als middel voor therapie of onderwijs. Binnen de ergotherapeutische interventie is spelen niet zo vaak een hulpvraag. In dit artikel bespreken we het belang van het handelingsgebied spelen binnen assessment, doelbepaling, interventie en evaluatie uitgevoerd door de kinderergotherapeut.

Geïnterviewde 3¹

Spelen is een vanzelfsprekendheid voor kinderen

Wanneer je kinderen vraagt wat hen gelukkig maakt, dan is het spelen. Het is leuk, het geeft vrijheid en het is fijn om met vrienden of anderen iets samen te doen dat zowel thuis, op school als in de buurt kan.² Spelen is belangrijk en is een recht van kinderen, vastgelegd in Artikel 31 van het VN-kinderrechtenverdrag. Landen die dit verdrag ondertekenden, zoals Nederland en België, erkennen dit recht en beloven alle kinderen gelijke kansen te bieden om te spelen.³ Spelen is een occupational right, het recht om te participeren in betekenisvolle activiteiten en vraagt aandacht van ergotherapeuten.⁴

Voor kinderen betekent spelen plezier beleven, autonomie en vrijheid ervaren in hun keuzes over waar en met wie ze spelen, en kansen krijgen om te socialiseren.^5,6 Jonge kinderen (vanaf 3 jaar) en kinderen met een beperking kunnen goed uitleggen wat spelen voor hen betekent. Ze maken duidelijk dat spelen iets anders is dan school en werk, vooral omdat ze zelf kunnen kiezen wat ze doen, hoe het spel verloopt en welke rol de volwassene daarin speelt.^5,6 Voor kinderen is toestemming krijgen van een volwassene (zoals een ouder of begeleider) vaak het belangrijkste om een activiteit echt als spelen te zien. Dit omvat tijd om te spelen, een geschikte speelomgeving met materialen, en het psychosociale aspect van toestemming – zoals keuzevrijheid, ruimte om te exploreren, uitdagingen aan te gaan, samen te spelen met anderen kinderen en een afwezige of niet-sturende volwassene.⁷ Ook al zijn er minder studies met kinderen met beperkingen, zij benoemen dezelfde elementen. Zij geven aan dat het belangrijk is zelf te kunnen bepalen wanneer en hoe ze hulp van een volwassene wensen, en dat de speelfaciliteiten passend en toegankelijk zijn voor hen.^7,8