‘Ik zou de ergotherapeut niet eens herkennen’: onzichtbaar, maar onmisbaar in het eerstelijns ouderenzorg MDO

Hoe kunnen MDO’s binnen het werk van zorgverleners in de eerstelijns ouderenzorg worden geborgd? In dit artikel lees je over de highlights uit het onderzoeksproject ‘Borgen MDO’s’. Welke aspecten beïnvloeden de duurzame deelname van ergotherapeuten en andere paramedici aan het eerstelijns MDO in de ouderenzorg? En hoe ervaren huisartsen, POH’s, VS’en en verpleegkundigen de meerwaarde van de deelname van paramedici?

De ouderenzorg in Nederland staat onder toenemende druk. Deze druk zal de komende jaren verder toenemen door de sterke vergrijzing van de bevolking. Naar verwachting zullen er in 2030 ruim 2 miljoen mensen van 75 jaar en ouder zijn, wat neerkomt op ongeveer 12% van de totale bevolking (PBL/CBS, 2022). In krimpregio’s, zoals Zuid-Limburg, ligt het aandeel ouderen zelfs nog hoger. Daarnaast is er sprake van een hoge zorgcomplexiteit. Op dit moment heeft 96% van de mensen van 75 jaar en ouder ten minste één chronische aandoening. Bovendien neemt het aantal ouderen met multimorbiditeit toe naarmate de leeftijd stijgt, wat de zorgvraag verder intensiveert. Om kwetsbare ouderen passende zorg te kunnen bieden, zijn verschillende zorgverleners in de eerstelijnszorg betrokken. Naast de ergotherapeuten zijn dat: (wijk)verpleegkundigen, casemanagers dementie, fysiotherapeuten, logopedisten, consulenten palliatieve zorg, welzijnsprofessionals en de huisartsen-teams. In het team van de huisartsen zijn de praktijkondersteuner (POH) ouderenzorg en/of de verpleegkundig specialiste (VS) betrokken (Verlee et al., 2017).

Waarom MDO’s?

Omdat deze zorgverleners vanuit hun eigen functie en expertise bijdragen aan dezelfde patiënt, is goede afstemming essentieel om zorg te kunnen leveren vanuit gezamenlijke doelen en behandelplannen. Daarvoor bestaan MultiDisciplinaire Overleggen (MDO’s). Dit zijn overleggen om informatie te delen, doelen en behandelmogelijkheden op elkaar af te stemmen en passende zorg voor de individuele oudere te organiseren (van Dongen et al., 2017). MDO’s zijn in Nederland een veelgebruikt middel om interprofessioneel (IP) samen te werken. In de eerstelijnssetting worden MDO’s vaak georganiseerd door huisartsenpraktijken. POH’s en VS’en vervullen hierbij vaak een organiserende en initiërende rol door zorgverleners uit het regionale netwerk uit te nodigen voor het MDO. Daarnaast treden zij regelmatig op als casemanager, waarbij zij als eerste aanspreekpunt voor patiënten en hun naasten fungeren (Zaalen et al., 2018). Met als hoofddoel de patiënt centraal te stellen en optimaal en veilig handelen te bevorderen, is de ergotherapeut een centrale schakel in het bieden van passende zorg aan ouderen en kan hij of zij hierin ook een rol vervullen als casemanager voor de oudere patiënt. Het belang van de ergotherapeut binnen IP-teams voor deze doelgroep wordt benadrukt door aanbevelingen in de Paramedische richtlijn kwetsbare ouderen, het rapport De juiste zorg op de juiste plek en doordat dit één van de centrale thema’s is binnen de actuele kennisagenda van Ergotherapie Nederland (EN, 2024a, 2024b).Hoewel veel onderzoeken positieve impact van interprofessioneel samenwerken laten zien voor zowel patiënten als zorgverleners, blijkt het een uitdaging om MDO’s duurzaam in de dagelijkse praktijk in te bedden (Sirimsi et al., 2022; Wei et al., 2022). Onduidelijkheden over expertise, tijdsdruk, verschillende werkpraktijken en uiteenlopende financieringsstromen spelen hierbij een beperkende rol.